Zdrowie

Dieta przy stanach zapalnych jelita grubego - co jeść?

06.10.2026

W stanie zapalnym jelita grubego dieta zależy od aktualnego etapu choroby. Faza zaostrzenia wymusza lekkostrawne i rozgotowane posiłki, łagodne dla układu pokarmowego. Za to w okresie remisji jadłospis chorego musi obfitować w zbilansowane dania o możliwie różnorodnym składzie. Jednak niektóre grupy pokarmów są niewskazane niezależnie od etapu schorzenia. Co jeść przy zapaleniu jelita grubego, żeby sobie nie zaszkodzić?      

Jakie objawy towarzyszą zapaleniu jelita grubego i WZJG?

Zapalenie jelita grubego może objawiać się bólem brzucha, biegunką, wzdęciami oraz obecnością krwi lub śluzu w stolcu. Nasilenie dolegliwości zależy od przyczyny zapalenia, jego rozległości i przebiegu choroby.

Szczególną postacią zapalenia jelita grubego jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) - przewlekła choroba zapalna, która obejmuje błonę śluzową jelita grubego i charakteryzuje się okresami zaostrzeń oraz remisji. Jednak wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) diagnozuje lekarz specjalista - gastroenterolog.

Jakie objawy najczęściej towarzyszą zapaleniu jelita grubego? Typowe symptomy w tej chorobie objawiają się w określony sposób:

• biegunka - obecna u 80% chorych, ma charakter wodnisty i pojawia się kilka razy dziennie,
• krwawienie z odbytu - obecne u większości chorych, występuje już we wstępnej fazie zapalenia jelita grubego,
• ból brzucha - przed wizytą w toalecie, często towarzyszą mu skurcze,
• parcie na stolec - to potrzeba nagłego wypróżnienia, która powoduje problem utrzymania stolca,
• stolec - wydalany razem ze śluzem, a nawet z ropą i krwią.

Powyższe objawy ulegają wzmocnieniu w fazie zaostrzenia. W okresie remisji mogą zostać złagodzone lub całkowicie zniknąć. Pewna grupa objawów może wskazywać na inne dolegliwości, ale równie często towarzyszą one WZJG:

• anemia,
• gorączka,
• zmęczenie,
• ból stawów,
• objawy skórne,
• mniejszy apetyt,
• utrata masy ciała.

Jaka dieta jest najlepsza przy zapaleniu jelita grubego?

Dieta przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego zależy od aktywności choroby. Przy zaostrzeniu objawów potrzeba diety lekkostrawnej, zmniejszającej obciążenie przewodu pokarmowego. Zasady odżywiania na tym etapie koncentrują się na eliminacji pokarmów drażniących śluzówkę żołądka i jelit.

Z kolei dieta w remisji WZJG oznacza, że chory może sobie pozwolić na nieco większą swobodę kulinarną. Nie oznacza to rezygnacji z zasad diety przy zapaleniu jelita grubego, czyli:

• zróżnicowane i zbilansowane posiłki - WZJG może prowadzić do anemii i niedoborów niektórych witamin i minerałów. Dlatego należy uzupełniać te składniki w diecie, a w razie potrzeby w postaci suplementów,
• wyłączenie z diety składników drażniących śluzówkę - dotyczy to pokarmów, które nasilają niepożądane objawy. To m.in. produktów bogatych w błonnik, ostrych przypraw, dań z dodatkiem octu lub tłustych sosów,
• dbanie o nawodnienie - w postaci zup, wody i napojów, co ma istotne znaczenie w przypadku wystąpienia biegunek. Dotyczy to także elektrolitów, które są wypłukiwane z organizmu na skutek odwodnienia,
• całkowitej rezygnacji ze szkodliwych produktów - czyli z tytoniu, alkoholu oraz kofeiny i “tzw. energetyków”,
• włączenie pokarmów łatwostrawnych - gotowane warzywa, owoce oraz produkty bez glutenu.

Kierując się tymi zasadami łatwiej stworzysz własne menu. Jednak, niezależnie od fazy choroby, dieta w WZJG powinna dostarczyć choremu odpowiednią ilość białka i energii. Jedzenie pełni tu podwójną funkcję - odżywia organizm i wspomaga proces leczenia.

Jednym ze sposobów żywienia może być dieta low FODMAP. Jest to protokół dietetyczny opracowany przez naukowców z uniwersytetu Monash. Stworzyli go dla chorych na IBS i SIBO. Jednocześnie może być stosowany również u chorych na WZJG w okresie remisji.

Dieta low FODMAP pomaga zmniejszyć dolegliwości ze strony układu pokarmowego - głównie wzdęcia i bóle brzucha. Potwierdzają to wyniki badania klinicznego Seliny R. Cox i wsp., opublikowanego w Gastroenterology. W tym badaniu potwierdzono, że dieta low FODMAP zmniejszyła objawy jelitowe u pacjentów z nieaktywną chorobą zapalną jelit. Ta dieta jest dostępna w ramach naszego cateringu Healthy Food.

Co jeść przy zapaleniu jelita grubego?

Dieta przeciwzapalna może sprawdzić się u chorych z WZJG. W menu tej diety powinny znaleźć się dania poddane obróbce cieplnej i rozdrobnieniu. Dietetycy polecają potrawy gotowane na parze, duszone w wodzie lub w naczyniu żaroodpornym. W menu osób z zapaleniem jelita, często pojawiają się takie pozycje, jak:

• chude mięso - drób, wędliny, wołowina,
• gotowane warzywa - dynia, marchew, pomidor,
• węglowodany bezglutenowe - ryż, ziemniaki, kukurydza,
• chude ryby - dorsz, sandacz, morszczuk,
• owoce bez pestek - banany, morele, pieczone jabłka,
• jaja - gotowane na miękko,
• nabiał - kefir, jogurt, odtłuszczone sery twarogowe.

Przy zapaleniu jelita grubego podstawą jest dieta lekkostrawna. Ma to duże znaczenie w okresach zaostrzenia tej choroby. Jeśli organizm nie radzi sobie z trawieniem pokarmu, alternatywą dla tradycyjnej diety może być tzw. dieta płynna. Zawiera ona składniki, które organizm wchłania w górnym odcinku jelita cienkiego, już w dwunastnicy. W takiej diecie występuje stały zestaw składników:

• aminokwasy,
• kwasy tłuszczowe,
• węglowodany proste,
• najważniejsze witaminy i minerały,
• elektrolity - sód, potas i magnez.

Diety płynne mogą łagodzić najostrzejsze stany WZJG. Ich celem jest zmniejszenie ilości stolca. Dlatego nie zawierają błonnika i mogą powodować niedobory niektórych składników odżywczych. Z powodu wykluczającego charakteru, wprowadzenie takiej diety do jadłospisu wymaga konsultacji lekarskiej.

Czego unikać przy zapaleniu jelita grubego?

Przy zapaleniu jelita grubego warto unikać produktów nasilających dolegliwości, zwłaszcza tłustych i smażonych potraw, ostrych przypraw, alkoholu oraz ciężkostrawnych i wzdymających produktów, dostosowując dietę do indywidualnej tolerancji pokarmowej.

Dieta przy zapaleniu jelit dla chorych może różnić się zestawem dań w jadłospisie. Nie ma jednej, uniwersalnej diety dla wszystkich osób cierpiących na WZJG. Polecane wcześniej pozycje będą tolerowane u większości chorych, ale nie u każdego. Wynika to z kilku czynników:

• nietolerancja na różne składniki - część chorych jest wrażliwa na laktozę, co wyklucza z diety określone produkty,
• stan mikroflory jelit - jej zaburzenia decydują o wrażliwości jelit na procesy trawienne. To może być fermentacja fruktanów FODMAP,
• stan zapalny jelit - choroba może obejmować całe odcinki jelita lub pojedyncze punkty - np. odbytnicę. To wpływa na przebieg choroby i wrażliwość jelit na konsystencję pokarmu,
• indywidualne predyspozycje - dla jednej osoby spożycie kawy nie powoduje przykrych komplikacji. Jednak u kogoś innego wywołuje silną biegunkę.

Niezależnie od tych czynników, występuje grupa pokarmów i produktów, która nie jest zalecana w większości przypadków. Wśród nich występują takie kategorie, jak:

• żywność przetworzona - gotowe dania typu fast food, pełne konserwantów i związków typu karagen lub polisorbat. Alternatywą mogą być dania domowe, przyrządzone według przepisów bez zabronionych składników,
• ostre przyprawy - pieprz, imbir, papryka. Można je zastąpić łagodną asafetydą lub czosnkiem niedźwiedzim,
• tłuszcze trans i nasycone - wpływają na procesy zapalne w jelitach. Zamiast nich lepiej stosować oliwę z oliwek i wielonienasycone kwasy tłuszczowe,
• nasiona strączkowe - mają właściwości wzdymające. Warto je zastąpić produktami z soi - np. tofu lub w postaci sfermentowanej,
• warzywa kapustne - lepiej ich unikać z powodu twardego błonnika i obecności siarki. Alternatywą może być dynia, cukinia lub kabaczek.

Przykładowy jadłospis przy zapaleniu jelita grubego

Poniżej znajdziesz przykładowe menu złożone z 3 posiłków na jeden dzień. Potraktuj je jako inspirację do stworzenia własnego jadłospisu:

Śniadanie: Wafle ryżowe z masłem, chudą szynką, jajkiem i pomidorem

• 3–4 wafle ryżowe,
• świeże masło,
• 2 plastry gotowanej szynki drobiowej,
• 1 jajko ugotowane na miękko,
• 1 mały pomidor bez skórki.

Obiad: Pierś z kurczaka z purée i marchwią

• 150–250 g piersi z kurczaka (pieczonego w folii bez tłuszczu),
• 2–3 średnie ziemniaki ugotowane, rozgniecione na purée (z odrobiną masła i mleka bez laktozy),
• 1 średnia marchew ugotowana i rozgnieciona.

Kolacja: Sałatka ziemniaczana z jogurtem naturalnym i koperkiem

• 3 ugotowane ziemniaki pokrojone w kostkę,
• 2–3 łyżki jogurtu naturalnego (bez laktozy),
• świeży koper,
• szczypta soli.

Dieta przy zapaleniu jelit jest istotnym elementem procesu leczenia i odżywiania organizmu. Pomaga w osłabieniu stanu zapalnego jelit i złagodzeniu objawów WZJG. Dobrze skomponowana dieta pomaga uchronić się przed niepożądanymi powikłaniami. Dlatego jadłospis powinien zależeć od fazy choroby, indywidualnej tolerancji na produkty i spełniać potrzeby chorego.